
Twaalf stops langs de huidige bezoekersroute – de schilderijen van de goudsmeden, de roosvensters, het koor waar een Engelse jongen tot koning van Frankrijk werd gekroond, de doornenkroon, het oudste fresco, het grote orgel – met een plattegrond, waar je elke stop vindt en het verhaal erachter.
Veel bezoekers houden het in de Notre-Dame bij een snel rondje van 20–30 minuten. Ze komen binnen, kijken omhoog, maken de foto die iedereen maakt, schuifelen met de menigte mee en gaan weer naar buiten – en lopen zo straal voorbij aan het oudste schilderij van de kathedraal, aan de plek waar een Engelse jongen tot koning van Frankrijk werd gekroond, en aan een beeld dat op eerste kerstdag van een atheïstische dichter een gelovige maakte.
Deze gids volgt de bezoekersroute zoals die vandaag loopt, met twaalf genummerde stops die je op de plattegrond hieronder terugvindt – waar elke stop is, en het verhaal dat het de moeite waard maakt om er even stil te staan. Hoor je de verhalen liever terwijl je loopt? De audiogids van TouringBee behandelt dit allemaal – en je kunt hem al buiten starten terwijl je wacht om naar binnen te gaan: 13 van de 31 stops liggen op het plein en rond de kathedraal, de andere 18 binnen.
Waar: direct achter het middenportaal, voordat de route linksaf slaat.
Bedenk eens voor wie dit werd gebouwd. Een middeleeuwse Parijzenaar woonde in donkere, krappe, smerige straatjes, in huizen waarvan de piepkleine raampjes niet met glas maar met geolied doek of dierenblaas waren afgedekt. En dan stapte hij hier naar binnen – en leken de muren te verdwijnen. In plaats van muren waren er zuilen en gekleurd licht, en een gewelf zo hoog dat het voelde als de hemel. Precies dat effect was de hele bedoeling.
De grote hal heet het schip, naar het Latijnse navis, schip. Kijk omhoog en het ribgewelf lijkt echt op een omgekeerde scheepsromp: de kerk als de ark van Noach, die zielen naar veiligheid brengt. Sinds de restauratie is het schip bovendien lichter dan iemand die nu leeft het ooit heeft gezien – vóór de heropening in 2024 werd het kaarsroet van eeuwen van de lichte kalksteen verwijderd. Ver voor je uit, in de viering, zie je het nieuwste object in het gebouw: een bronzen altaar van ontwerper Guillaume Bardet, gemaakt voor de heropening.
Waar: de zijkapellen aan je linkerhand terwijl je door de noordelijke zijbeuk loopt. Meer van deze schilderijen hangen op de terugweg in de kapellen van de zuidelijke zijbeuk.
De kleine ruimtes achter de smeedijzeren hekken zijn kapellen – kleine kerken binnen de kerk – en ze laten zien hoe ongelijk het er in de kathedraal aan toeging. Adellijke families en rijke gilden bezaten ze, baden er afgezonderd van de menigte en richtten ze rijkelijk in om te laten zien wie ze waren.
Het mooiste verhaal is dat van het Parijse goudsmedengilde. Van 1630 tot 1707 schonken de goudsmeden de kathedraal elk jaar op 1 mei een groot schilderij met een bijbelse scène – 76 in totaal, gewoon bekend als de ‘Mays’, de meischilderijen. Veel ervan raakten later verspreid over musea. Dertien werden tussen 2021 en 2023 gerestaureerd en voor de heropening opnieuw in de kapellen opgehangen, waaronder De marteldood van de heilige Andreas van Charles Le Brun en De bekering van Paulus van Laurent de La Hyre. De meeste mensen lopen achteloos voorbij aan enkele van de mooiste Franse schilderijen uit de 17e eeuw.

Waar: aan het eind van de noordelijke zijbeuk komt de route in de noordelijke dwarsbeuk – kijk omhoog. Kijk dan over de viering: het zuidelijke roosvenster zit er recht tegenover.
Het noordelijke roosvenster dateert van rond 1250 en is met een doorsnede van zo'n 13 meter een van de grote hoogtepunten van de gotische glaskunst. Een groot deel van het glas is nog middeleeuws – opmerkelijk als je bedenkt dat revolutionairen in de jaren 1790 de ramen van de kathedraal met stenen bekogelden, en dat in 2019 het dak er pal boven in brand stond. Alle drie de roosvensters hebben de brand overleefd. Elke kleur had zijn prijs: het diepe blauw kwam van kobalt, een van de duurste ingrediënten die een middeleeuwse glazenier kon kopen. Het noordelijke roosvenster is gewijd aan de Maagd Maria en het Oude Testament; het kijkt naar het noorden en krijgt geen direct zonlicht, maar het koele, gelijkmatige licht van de hemel – daarom oogt het overwegend blauw.

Waar: kijk vanuit de noordelijke dwarsbeuk de viering in – naar het bronzen altaar – en daarachter het koor.
De Notre-Dame lijkt de vanzelfsprekende plek om Franse koningen te kronen, maar hier is maar één koning ooit gekroond, en die was geen Fransman. In 1431, midden in de Honderdjarige Oorlog, kroonden de Engelsen in dit koor de tienjarige Hendrik VI van Engeland tot koning van Frankrijk, om hun aanspraak in het hart van Parijs kracht bij te zetten. De Fransen negeerden het: hun koningen werden in Reims gekroond.
Het koor beleefde nog één kroning, en een veel beroemdere. Op 2 december 1804 werd Napoleon hier tot keizer gekroond. De paus had de kroon gezegend, maar Napoleon zette hem zelf op zijn hoofd – en kroonde daarna Joséphine. Juist dat tweede moment, Napoleon die zijn keizerin kroont, koos Jacques-Louis David voor zijn enorme schilderij in het Louvre.
Downloadlink direct na aankoop in je mailbox · de gids werkt 1 jaar · vragen? support@touringbee.com
Koop de audiogids — € 6,99Audiogids Notre-Dame: route, stops en inhoud →Waar: de gebeeldhouwde wand aan je rechterhand terwijl je aan de noordkant van de kooromgang – de looproute rond het koor – naar het oosten loopt.
Deze lage wand omsluit het koor en is bedekt met gebeeldhouwde, beschilderde taferelen uit het leven van Christus, gemaakt in de 14e eeuw om de geestelijken af te schermen van de drukte in de zijbeuken. Het leest precies als een stripverhaal: de geboorte van Christus, de vlucht naar Egypte, de bruiloft te Kana, de intocht in Jeruzalem, het Laatste Avondmaal. De figuren aan deze kant zijn de oudere, stijver en strenger; het verschil zie je zodra je aan de andere kant komt. Let op de gezichten – je kunt de emoties erop aflezen.
Waar: de middelste kapel helemaal aan de oostkant, recht achter het koor – de kapel van Notre-Dame-des-Sept-Douleurs. De hoge gouden reliekhouder kun je niet missen.
De kostbaarste relikwie van de Notre-Dame heeft een buitengewone voorgeschiedenis. In de 13e eeuw bevond de doornenkroon zich in Constantinopel, waar een kruisvaarderskeizer die diep bij Venetiaanse bankiers in de schuld stond, haar had verpand. De Franse koning Lodewijk IX kocht haar voor 135.000 livres – een kolossaal bedrag, meer dan drie keer wat de Sainte-Chapelle zou kosten die hij daarna liet bouwen om haar te huisvesten – en in 1239 droegen hij en zijn broer haar het laatste stuk naar Sens op blote voeten. Sinds het begin van de 19e eeuw wordt ze in de Notre-Dame bewaard, en in 2019 werd ze door een ketting van brandweerlieden en geestelijken uit de brandende kathedraal gedragen.

Sinds de heropening is deze gouden reliekhouder naar ontwerp van Sylvain Dubuisson haar thuis. De relikwie zelf ligt in een kluis en wordt op vrijdag ter verering tevoorschijn gehaald – volgens de kathedraal op de eerste vrijdag van de maand van 15.00 tot 17.00 uur en op de andere vrijdagen van 15.00 tot 18.30 uur. Tijden kunnen veranderen, dus controleer ze voordat je je bezoek erop afstemt.
Kijk nu naar de zuidelijke (rechter) muur van dezelfde kapel. De verbleekte muurschildering daar is het oudste schilderij in de Notre-Dame: een 14e-eeuws fresco van de Maagd die de ziel van bisschop Simon Matifas de Bucy verwelkomt, met de heilige Dionysius (Saint Denis) en de heilige Nicasius naast haar. Het doorstond de Revolutie die zoveel van de kunst in de kathedraal vernielde – volgens het verhaal dat erover de ronde doet, omdat het in de 18e eeuw achter een houten lambrisering was verdwenen waarachter niemand op het idee kwam te kijken – en werd tijdens de restauratie van Viollet-le-Duc in de 19e eeuw weer blootgelegd.
Waar: loop verder om de apsis heen richting de zuidkant; een paar kapellen na de askapel. Je herkenningspunt is het dramatische marmeren grafmonument van de graaf van Harcourt door Pigalle, waarop een echtgenote naar haar man reikt terwijl de Dood hem wenkt. Het knielende echtpaar staat in dezelfde kapel.
In de grootste kerk van Parijs zou je koningsgraven verwachten. Die zijn er niet: Franse koningen werden begraven in de basiliek van Saint-Denis, ten noorden van de stad. In plaats daarvan zie je hier de beschilderde knielende beelden van Jean Juvénal des Ursins en zijn vrouw Michelle de Vitry – een jurist uit een familie van lakenhandelaren, die in 1431 overleed, en zijn weduwe, die hem twintig jaar overleefde. Hun zoon, ook Jean, werd aartsbisschop van Reims, kroonde Lodewijk XI en nam deel aan het herzieningsproces dat Jeanne d'Arc in ere herstelde; zo verwierf een koopmansfamilie een plek die normaal aan geestelijken was voorbehouden. De beelden hebben hun eigen avontuur achter de rug: tijdens de Revolutie weggehaald, stonden ze meer dan anderhalve eeuw in een depot in Versailles en keerden pas in 1955 terug naar deze kapel.

Waar: op de terugweg naar het westen langs de zuidkant van de kooromgang, met het koorhek aan je rechterhand. De ingang van de Schatkamer (apart ticket) is ook aan deze kant.
Het koorhek aan deze kant is jonger en toont zeldzamere onderwerpen: de verschijningen van Christus na de Verrijzenis – aan Maria Magdalena in de tuin, aan Thomas, aan de apostelen. Door de hekken van het koor zie je aan het verste eind, boven het oude altaar, een marmeren piëta van Nicolas Coustou, geflankeerd door twee knielende koningen: Lodewijk XIII, die zijn kroon aan de Maagd aanbiedt, en zijn zoon Lodewijk XIV.

Waarom zij? Lodewijk XIII en Anna van Oostenrijk waren al meer dan twintig jaar getrouwd, zonder zoon. In 1638 stelde de koning zichzelf en heel Frankrijk onder de bescherming van de Maagd – en in september van dat jaar werd de langverwachte troonopvolger geboren: de toekomstige Zonnekoning. De gelofte beloofde de Notre-Dame een nieuw altaar; het was Lodewijk XIV die het uiteindelijk betaalde, met deze beeldengroep als middelpunt. Het is ook de reden dat Maria-Tenhemelopneming op 15 augustus in Frankrijk uitgroeide tot zo'n belangrijke nationale feestdag – tot op de dag van vandaag een officiële vrije dag.
Waar: aan de pijler op de zuidoostelijke hoek van de viering, waar het koor de zuidelijke dwarsbeuk raakt.
Dit slanke 14e-eeuwse beeld van de Maagd met Kind heet simpelweg Notre-Dame de Paris – het deelt zijn naam met de kathedraal. Het komt uit een kleine kapel elders op het eiland en werd in 1818 hierheen verplaatst; in 2019 stond het slechts een paar meter van de plek waar de brandende torenspits door het gewelf stortte – en het bleef gespaard. Let op de lelie in de hand van de Maagd en de wereldbol in die van het Kind.

Op eerste kerstdag 1886 stond een achttienjarige atheïst, Paul Claudel, tijdens de vespers bij deze pijler en werd, naar eigen zeggen, in één ogenblik bekeerd. Hij groeide uit tot een van de grote katholieke schrijvers van Frankrijk. Overtuigde atheïsten doen er dus goed aan een veilige afstand te bewaren.
Waar: in de zuidelijke dwarsbeuk – kijk omhoog.
Het zuidelijke roosvenster, van rond 1260, is qua formaat de tweelingbroer van het noordelijke, met Christus in het midden, omringd door apostelen, heiligen en engelen. Omdat het naar de zon gekeerd is, heeft het door de eeuwen heen meer te lijden gehad en werd het ingrijpend gerestaureerd, vooral in de 19e eeuw. Maar op een zonnige middag is het het warmste raam van het hele gebouw, dat rood en violet licht over de vloer van de dwarsbeuk laat gloeien.
Waar: de route slaat af naar het westen, door de zuidelijke zijbeuk richting de uitgang; de kapellen liggen aan je linkerhand.
Hier zijn twee dingen om op te letten. Het eerste is nieuw: zes glas-in-loodramen van de schilderes Claire Tabouret, die in deze kapellen het grijze 19e-eeuwse glas vervangen. De plaatsing staat gepland voor het najaar van 2026, de onthulling voor december – dus als er bij je bezoek kapellen zijn afgeschermd, weet je nu waarom. Het tweede is De Visitatie van Jean Jouvenet (1716), het enige van de acht grote schilderijen die ooit in het koor hingen dat zich nog in de Notre-Dame bevindt.
Waar: de zuidwestelijke hoek, bij de uitgang. Draai je dan om en kijk omhoog, boven de deuren waardoor je binnenkwam.
Het marmeren beeld van Jeanne d'Arc (Charles Desvergnes, ingewijd in 1921) maakt een cirkel rond die bij stop 4 begon. Ze werd in mei 1431 in Rouen op de brandstapel verbrand, negentien jaar oud – en in december van dat jaar kroonden de Engelsen Hendrik VI hier in de Notre-Dame tot koning van Frankrijk. Lang duurde het niet: haar overwinningen hadden het tij van de oorlog al gekeerd, en Frankrijk won hem. Een herzieningsproces zuiverde 25 jaar later haar naam, en in 1920 verklaarde de Kerk haar heilig.

Boven de westelijke deuren hangt het grote orgel, het grootste van Frankrijk: bijna 8.000 pijpen en vijf klavieren, in 1868 herbouwd door Aristide Cavaillé-Coll. Louis Vierne, 37 jaar lang de organist, stierf in 1937 achter de speeltafel, midden in een concert. In 2019 ontsnapte het orgel aan de vlammen, maar raakte het bedekt met giftig loodstof; het werd gedemonteerd, pijp voor pijp gereinigd en weer in elkaar gezet, en bij de heropening klonk het opnieuw. Valt je bezoek samen met een mis of een orgelconcert, blijf dan even staan en luister.
Bezoekers vinden de ochtenden doorgaans het rustigst, vooral vlak na opening; voor het zuidelijke roosvenster kom je beter 's middags – in onze gids over de beste tijd voor een bezoek lees je alle details. Praat zachtjes: de hele dag door zijn er diensten, en de Notre-Dame is in de eerste plaats een kerk die nog volop in gebruik is. Foto's maken mag, maar zonder flits en statief.
Rondleidingen door de Notre-Dame in kleine groepjes of privé – een goede keuze als je je vragen liever ter plekke stelt.
Is het gratis om de Notre-Dame binnen te gaan?
Ja. De toegang tot de kathedraal is gratis; een gratis tijdslotreservering is niet verplicht. Voor de Schatkamer, de torens en de Archeologische Crypte heb je aparte tickets nodig – zie de ticketgids.
Hoeveel tijd heb je binnen nodig?
Een snel rondje duurt 20–30 minuten; om de twaalf stops uit deze gids goed te bekijken, trek je 60–90 minuten uit.
Kun je het koor in?
Het koor is voorbehouden aan gebed. Bezoekers lopen er via de kooromgang omheen en zien het over het koorhek en door de hekken heen.
Waar is de doornenkroon, en wanneer kun je haar zien?
De reliekhouder staat in de askapel achter het koor, op de bezoekersroute (stop 6). De relikwie zelf wordt op vrijdag getoond – volgens de kathedraal op de eerste vrijdag van de maand van 15.00 tot 17.00 uur en op de andere vrijdagen van 15.00 tot 18.30 uur. Kijk voor je gaat even op de website van de kathedraal.
Heeft de brand het interieur van de kathedraal verwoest?
Nee. Het dak en de torenspits brandden af, maar het stenen gewelf hield stand. De roosvensters, het grote orgel, de piëta en de Maagd van Parijs hebben het allemaal overleefd. Het hele verhaal lees je in onze gids over de brand.
Is er een audiogids voor het interieur?
Ja. De audiogids van TouringBee heeft 31 stops – 13 buiten, zodat je al kunt beginnen terwijl je wacht, en 18 binnen – in 10 talen, volledig offline.
Verblijf op loopafstand van het Île de la Cité en sta je vlak na opening al binnen, wanneer het schip op zijn rustigst is.
Het interieur van de Notre-Dame beloont wie weet waar te kijken. Neem de verhalen mee: de audiogids begint al op het plein terwijl je wacht en gaat binnen verder bij 18 stops.
Koop de audiogids — € 6,99Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks (Booking.com, Tiqets, GetYourGuide). De prijs is voor jou hetzelfde; wij verdienen mogelijk een kleine commissie. De audiogids wordt aangeboden door TouringBee.